نیک نام

در این وبلاگ قصد دارم به مطالب مختلفی بپردازم امید وارم لذت ببرید

عمو سام کیست
نویسنده : س . جمال عباسی - ساعت ٧:٠٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٤/۱٩
 

خیال باطلمورخان دقیقا نمی‌دانند که شخصیت عموسام (Uncle Sam) خلق شده یا واقعا وجود داشته‌است. اما نظر غالب آن است که عموسام بعد از ساموئل ویلسون (به انگلیسی: Samuel Wilson)پدید آمد.

ویلسون در سپتامبر ۱۷۶۶ در آرلینگتون به دنیا آمد. دوران کودکی را درفراموشخانهٔ نیوهمپشر گذراند. در ۱۷۸۹ او و برادرش ابنز (به انگلیسی: Ebenezer)به نیویورک رفتند.


خیال باطلدرخلال جنگ ۱۸۱۲ ویلسون به تجارت ذبح و بسته بندی گوشت اشتغال داشت. او محموله‌های عظیم گوشت را برای ارتش آمریکا مهیا می‌کرد. این گوشت‌ها درون بشکه‌هایی قرار داشت که روی آن حروف ابتدایی ایالات متحده U.S مهر زده شده بود. ماجرا از آنجا آغاز شد که روزی یک نفر بعد از دیدن این آرم به شوخی گفت : این حروف (U.S) علامت عموسام (Uncle Sam) است. این پیشنهاد که محمولهٔ گوشت از طرف عموسام آمده منجر به این ایده شد که عموسام نماد دولت فدرال شود.

ساموئل ویلسون در ۱۸۵۴ از دنیا رفت. مدفن او در گورستان Oakwood در تروی است. پیدایش سنتی عموسام با ریش بزی سفید و لباس ستاره دار یک بدعت از جانب هنرمندان و تصویرگران سیاسی بود. ساموئل ویلسون هیچ شباهتی به تصویر ساختگی عموسام نداشت. مثلاً ویلسون صورت تراشیده‌ای داشت، در حالی که عموسام با ریش بزی نشان داده می‌شد.

نخستین کسی که تصاویری از عمو سام را ارائه داد توماس نست (به انگلیسی: Thomas Nast) تصویرگر سیاسی و برجسته قرن۱۹ بود.

مورخان می‌گویند بسیاری از نقاشی‌های نست ممکن است به ظاهر تصویر عموسام به نظر برسد، اما در واقع تصاویر یانکی دودل (به انگلیسی: Yankee Doodle)یا برادر جاناتان (به انگلیسی: Brother Jonathan)است. آن چیزی که خیلی محتمل است این است که تصویر برادرجاناتان با عموسام اشتباه شود. چراکه هردو لباس‌های ستاره دار و سفید و آبی و قرمز پوشیده‌اند. معمولاً برادر جاناتان با یک پر در کلاهش نشان داده می‌شود. در حالی که عمو سام اینطور نیست. همینطور عموسام با ریش نشان داده می‌شود. در حالی که برادر جاناتان ریشش را تراشیده‌است.


بسیاری معتقدند دان رایس (به انگلیسی: Dan Rice)، دلقک قرن ۱۹، الهام بخش نست برای خلق تصاویر عموسام بوده‌است. لباس دلقک رایس متشکل از یک کلاه و پیراهن ستاره دار بود. اما دلقک رایس در ۱۸۲۳ متولد شد و نمی‌توانست تا ۱۸۴۴ دلقک بازی را شروع کند. در حالی که تصاویر عموسام خیلی زودتر از ۱۸۳۸ پدیدار شد. بنابراین بعید به نظر می‌رسد که دان رایس الهام بخش نقاشی‌های نست بوده باشد.

مشهورترین تصویر عموسام مربوط به جنگ جهانی اول است که روی آن نوشته شده : «من به تو نیاز دارم» (I WANT YOU) و در واقع پوستری بود که برای جذب نیرو و استخدام در ارتش به کار رفت. این پوستر توسط جیمز مونتگومری فلگ (به انگلیسی: James Montgomery Flagg) در ۱۹۱۷-۱۹۱۶ کشیده شد.



"عمو سام «دوشادوش» نماد شخصیتی بریتانیا"

مردی جنتلمن، مدل تیپیکال قرن نوزده با کلاه و پاپیون و کت. با وقار و کلاس یک مدیر و بهتر بگویم با هیئت یک ارباب روبروی ما ایستاده است. با سن و سال یک پیرمرد که حالت ریاست و پدر بودن او را تشدید می‌کند.
رنگ‌های برجسته لباس این شخص آبی و قرمز است آبی در کت و قرمز در پاپیون. از چهره‌اش نژاد خاصی را نمی‌توان برآورد کرد شاید ریش بزی و موهای سفید او علاوه بر پیری به مغولی بودن او اشاره کند یعنی اجداد سرخپوستان اما از طرفی در چشمان مکارش می‌توان نشانه هایی از یک نژاد اروپایی را ردیابی کرد. به قول مجری‌های تلوزیونی در معرفی یک شخص؛ این شخص کسی نیست جز چهره ملی و بین المللی امریکا، همان عموسام معروف!
درباره اینکه عمو سام کیست و از کجا آمده، نقل‌قول‌ها و روایات مختلفی وجود دارد. بعضی موثق و برخی ناموثق. به اعتقاد بسیاری این شخص تاجری بوده ساموئل نام که با ارتش امریکا ارتباط داشته. دیگران هم عقیده دارند این فرد از اساس ساخته قلم یک طراح است و وجود خارجی نداشته و... از این دست گزارش‌ها. در هر صورت مهم این است که عموسام الان وجود دارد. در حد همین تصویر و حداقل با همین سند! کنگره امریکا هم او را به عنوان شخصیت ملی پذیرفته و ثبت کرده است.
شاید درکشور ما شخصیت ملی جای سوال باشد که چه؟ شخصیت ملی یعنی این که شخصی به‌عنوان نماینده یک قوم ویژگی‌های فرهنگی، اعتقادی، سیاسی و نژادی و... آنها را داشته باشد. همه‌کاره بودن و وسعت و انعطاف شخصیت وی باعث می‌شود ما شخص را عوض از کشور بگیریم یعنی وقتی بگوییم عمو سام یعنی آمریکا! به عبارتی عمو سام یک نماد است. نماد تنها یک کارکرد و کاربرد ندارد و یک وجه را شامل نمی‌شود. نماد ملی یک نشان است که شامل مجموعه‌ای از بسیاری نشانه‌هاست. پس درعمو سام نیز باید بسیاری از نشانه‌ها و روایات ها را جستجو کرد. از موضوعات بسیار جدی و زمینه های گوناگون فرهنگی و انسانی تا مسائل طنز و سبک و حتی غیر انسانی در یک کلام؛ یعنی خوب، بد، زشت!




عمو سام برآیندی از چندین و چند قهرمان است. سوپراستارهایی که هر یک در رشته‌های مختلف حضور دارند. از حوزه دین تا ورزش و اقتصاد. می‌توان چنین در نظر آورد که عموسام فرماندهی و ریاست لشگری از سوپرمن ها و ابرمردها را برعهده دارد و آنها را هدایت می کند. “من به تو احتیاج دارم.”
آمریکا یا همان ایالات متحده به واسطه اینکه خود مجموعه‌ای از ملت‌ها و شخصیت‌هاست که در عین تفاوت و تضاد در کنار هم در یک سیستم مشترک فعالیت می‌‌کنند کشوری چندملیتی و قومیتی است. کشوری که در حد یک جهان متنوع است یعنی “هفتاد و دو ملت” عصر جدید است که از نقطه نظر قومی و نژادی و قاره‌ای و دینی قابل بررسی است. این وجه نمادین کشور کشورها(امریکا) تشابه زیادی با شخصیت چندین و چندگانه عموسام دارد و همین اشتراک باعث شده که شخصیت به مثابه یک کشور و یک سیستم معرفی شود.
ویژگی شخصیتی آمریکا به عنوان یک فرد انحصارطلبی است. یعنی آمریکا در قالب یک شخص در پی یگانه بودن و تحت کنترل درآوردن است. آنچه سیاستهای کوتاه و بلندمدت او دنبال می کند کسب بالاترین “ترین”هاست یعنی اقتدار! آمریکا قدرت طلب است لاجرم عموسام باید چنین شخصیتی باشد و از حالات او در تصویر می‌توان چنین نیتی را استنباط کرد: اقتدار! حتی در دعوت و استمداد! برای همین شعار و جمله طلبی‌اش حکم یک فرمان را دارد “ من به تو احتیاج دارم.” لحن یک امپراطور است که دستور می دهد.
عموسام شخصی واقعی نیست همانطور که امریکا ساختگی است و تظاهر غیرطبیعی بودن یک سیستم که حامل اجتماع انواع است. انواع ملیت‌ها، نژادها از سرخ تا اروپایی انواع ادیان از اسلام تا بی‌دینی و... از این انواع بسیار دارد. انواع ایالت که از یک تاریخ و دقیقا از یک تاریخ معین شروع می‌شود مثل یک محصول ماشینی- از روز اعلامیه استقلال. مثل عموسام که از روز طراحی پوستر در خلال جنگ جهانی متولد شد بر اساس نیاز “من به تو احتیاج دارم.” شباهت های بنیادین عموسام و آمریکا سبب آن شده است که به مثابه ایالات متحده تلقی شود و هرگاه بگوییم عموسام یعنی خود آمریکا را اراده کرده‌ایم.
عموسام در این تصویر حالتی ایستاده دارد و با اندک خمیدگی به سمت مخاطب می‌آید و در چشمانش خیره می‌شود که: تو برای آمریکا چه کار کردی؟! و پشت این سوال تحکم یک مدیر، یک رئیس و یک پدر سفیدموی شیک پوش قرار دارد که علی رغم نیازش خود را نباخته و با وقار می‌گوید: “به تو نیاز دارم” عموسام با انگشت اشاره مخاطب را انتخاب کرده و او را فرا می‌خواند که بپذیرد و به حضورش برود. مخاطب در کنار این تصویر با گفتار عموسام درگیر می‌شود و به نیاز کشورش می‌اندیشد و به هشدار رهبر و هم‌وطنش که نیاز کشور را گوشزد می‌کند. انگار وجدان او را خطاب قرار داده و می‌گوید: زود! زود بروید و سرباز شوید! سریع.
تاثیر روانشناسانه تصویر بر مخاطب راز موفقیت اوست که دعوتی سمبلیک و همیشگی در ذهن مخاطب به جا می گذارد که: کشور به شما به تو- دقیقا به تو که روبروی انگشت منی- احتیاج دارد. درگیری و رویارویی چهره به چهره عموم و تک‌تک انسانها با عموسام حسی فراموش‌نشدنی در او به یادگار می‌گذارد و مفهوم کشور و تعهد به خدمت تالی آن است.
شخصیت عموسام به هر طریقی طبیعی یا غیرطبیعی متولد می‌شود. مرحله بعدی کار حمایت ارگانهاست تا او را قدرتمندتر کنند. به‌عنوان چهره ملی ثبت می‌شود با اینکار فرهنگ پراکنده خود را صاحب یک نماینده و یک پدر کرده‌اند این شخص که از ابتدا پدر متولد شده است مسئولیت مهمی چون هدایت، راهنمایی و نجات جامعه را باید به عهده بگیرد. پس باید در هر زمینه‌ای حضور پیدا کند و با آن قشر رابطه برقرار کند تا بتواند راه نجات و افتخاری برای آنها بیابد. انعطاف رفتاری عموسام باعث این می‌شود که سازمانها و تشکیلات کوچک و بزرگ مردمی و دولتی او را طرح و تبلیغ کنند و فعالیش را در امتداد توانمندی هدایت کنند. از این روست که امروزه عموسام علاوه بر چهره اصلی خود به عنوان قهرمان فانتزی، سیاسی، هنری و... مطرح است و با حضوری همه‌جانبه عرصه‌های مختلف را پوشش می دهد.
رشد و نمو شخصیت تنها به گذشت زمان نیست؛ بلکه رشد متناسب با زمان و بروز شدن است که بتواند خود را به سلاح روز مجهز کند. در این بخش امکاناتی وجود دارد که باز انواع وجه‌های عموسام را کامل‌تر می کند. مثلا کلاه عموسام که در طرح ابتدایی جیمز گومرت بسیار ساده است با گذشت زمان امروزه یک کالای فانتزی و مورد استفاده در بسیاری موارد است. ازجمله نمایش و تئاتر و جشن‌ها، مراسم کودکان، بازی‌ها و... اصلا برای این شخص لباسی طراحی شده برازنده شعبده بازان و دلقک ها که درمراسم جشن به تن می کنند. ساخت کلاه عموسام از کاردستی‌های مهد کودک در آمریکاست و یا اینکه کسی با لباس عموسام برای حضار سالن ها برنامه اجرا می کند.
آمریکا سرزمین ستاره‌هاست و قهرمان‌پروری و شخصیت‌سازی جزء ذاتی فرهنگ آمریکاست. این فرهنگ در شخصیت عموسام تجلی پیدا کرده است. عموسام خلاصه همه آن چیزی است که ما از آمریکا می‌دانیم. یک منجی در هیئت مسیح! یا یک قهرمان جنگی به شکل آرنولد یا قهرمان ورزشی. اصلا یک پدر در چهره بابا نوئل.
در کنار چهره پیر و پدرانه‌اش،‌ عموسام حالتی جوان دارد. توجه به ریش‌بزی‌اش ما را متقاعد می‌کند که اعمال فانتزی و اکتیو نیز از او شایسته است پس او با این تنوع شخصیت با طیف متفاوت اجتماع رابطه برقرار می‌کند و همچنان او یک هم‌وطن باقی می‌ماند. آمریکایی بودن یعنی از یک جای دیگر آمدن از جایی که فرقی نمی کند کجا باشد یک مهاجر متنوع دقیقا مثل عموسام.
در مجموع باید گفت عموسام نماینده یک سیستم مدیریتی و کنترل است که دنیا بر نوک انگشتش می‌چرخد. او با نگاه نافذ و دلال‌مآبانه از ما دعوت می‌کند که در خدمتش باشیم و مدام از خود سوال کنیم: ما برای آمریکا چه کرده‌ایم؟!